مقالات و تحلیل ها

امریکا و انتخابات افغانستان؛ عبور از سد غنی و گیرکردن در کوتل عبدالله

حدود یک هفته پس از آن‌که اشرف غنی اعلام کرد
تعهدی برای رهایی زندانیان گروه طالبان ندارد و آزادی آن‌ها در صلاحیت دولت
افغانستان است، این تعهد شکست. هواداران او، به‌صورت گسترده، ایستادگی غنی در
رهایی زندانیان طالبان پیش از آغاز مذاکرات بین‌الافغانی را به‌‌عنوان قاطعیت یک
رهبر وطن‌پرست تبلیغ کردند.

عصر دوشنبه، اشرف غنی در سخنرانی پس از تحلیف‌اش
در ارگ ریاست‌جمهوری، اعلام کرد که به‌زودی فرمانی صادر می‌کند که سازوکار آزادی‌ بخشی
از زندانیان طالبان را تعیین کند. زلمی خلیل‌زاد، در سمت چپ جمعیت حاضر در مراسم
تحلیف آقای غنی، در صف اول جایگاه ویژه‌ی مهمان‌های خارجی، ناظر ماجرا بود. پس از
اعلام نتیجه‌ی انتخابات ریاست‌جمهوری افغانستان از طرف کمیسیون مستقل انتخابات و
امضای توافق‌نامه‌ی صلح ایالات متحده و طالبان، او مأموریت داشت که در یک تعامل با
غنی، تعهد رهایی زندانیان طالبان از زندان دولت افغانستان را از او بستاند تا
مذاکرات صلح افغانستان جریان یابد. خلیل‌زاد اما چندان راضی به‌نظر نمی‌رسید. صورت‌اش
درهم و خسته می‌نمود و احتمالا به این فکر می‌کرد که باید چاره‌ای برای بحران بزرگ‌تری
که برگزاری یک مراسم تحلیف دیگر در چندصدمتری ارگ ریاست‌جمهوری خلق کرده بود، پیدا
کند.

مقامات ایالات متحده در کنفرانس امنیتی مونیخ، یک هشدار تلخ
به رییس جمهور غنی صادر کردند. ایالات متحده در پی تعقیب و پیشبرد پروسه‌ی صلح
افغانستان، امضای توافق‌نامه‌ی صلح با طالبان، رهایی ‌بخشی از زندانیان طالبان از
زندان‌های دولت افغانستان و آغاز مذاکرات بین‌الافغانی بود. در این نقشه‌ی راه،
اعلام نتیجه‌ی انتخابات ریاست‌جمهوری افغانستان و منتج‌شدن آن به تشکیل یک حکومت
منتخب به‌دلیل سقوط مشارکت و تردیدهای جدی در خصوص شفافیت پروسه از یک‌سو و مهم‌تر
از آن، هماهنگ‌نبودن این پروسه با مذاکرات صلح از سوی دیگر، جایگاهی نداشت.

اشرف غنی پس از بازگشت از مونیخ به کابل، فورا دست به کار
شد. کم‌تر از دو هفته، از صدور فیصله‌ی کمیسیون شکایات انتخاباتی در مورد بیش از
۱۵ هزار شکایت تیم‌های انتخاباتی گذشته بود. بر اساس این فیصله و مواجب قانونی آن،
کمیسیون انتخابات باید ابتدا طرزالعمل و طرح اجرایی رسیدگی به فیصله‌های کمیسیون
شکایات و تطبیق آن را تدوین، نهایی و تصویب می‌کرد و پس از شریک‌کردن آن با
کمیسیون شکایات انتخاباتی، روند تطبیق فیصله‌های این کمیسیون را اجرا می‌کرد. این
مرحله در صورتی که به‌صورت شفاف و قانونی اجرا می‌شد، چند هفته زمان می‌برد. غنی
اما شتاب داشت. او فقط چند روز فرصت داشت تا با حرکتی سریع و جسورانه، یک کارت
برنده‌ی ارزشمند و انکارناپذیر در برابر ایالات متحده برای خود فراهم کند تا
بتواند شرایط یک تعامل خوب با امریکایی‌ها را برای خود رقم بزند.

کمیسیون انتخابات، دستور غنی برای اعلام فوری نتیجه‌ی انتخابات را روی دست گرفت. این نهاد، مرحله‌ای را که برای اجرای آن به چند هفته زمان نیاز بود، ظرف دو روز انجام داد و نتیجه‌ی انتخابات را اعلام کرد. براساس این نتیجه، آقای غنی با کسب ۵۰.۶۴ درصد آرا پیروز و رییس‌جمهور منتخب اعلام شد. کمیسیون شکایات انتخاباتی و تیفا (بنیاد انتخابات شفاف افغانستان) اعلام کردند که کمیسیون انتخابات، فیصله‌های کمسیون شکایات را جعل و تحریف و با نقض قانون، نتیجه‌ی انتخابات را اعلام کرده است.

اشرف غنی با اعلام زودهنگام نتیجه‌ی انتخابات و دریافت کارت
بازی رییس‌جمهور منتخب، برای مواجهه با چالش‌هایی که در برابرش قرار داشت، آماده
شد. ایالات متحده، در پی دوام کار حکومت وحدت ملی یا تشکیل یک حکومت همه‌شمول و
ائتلافی با اشتراک گسترده‌ی اکثر جناح‌ها و طرف‌های سیاسی داخلی بود تا در مذاکره
با طالبان، همه‌ی گروه‌های سیاسی متعلق به جمهوری اسلامی افغانستان سهیم باشند.
این دیدگاه برای آقای غنی که به دنبال در دست‌گیری رهبری و مالکیت صلح و شانس بیش‌تر
برای بقایش در قدرت بود، چالش سخت ایجاد می‌کرد. با اعلام زودهنگام نتیجه‌ی
انتخابات، او اکنون کارت رییس‌جمهور منتخب را در دست داشت.

براساس جدول‌بندی پروسه‌ی صلح افغانستان، پس از امضاشدن
توافق صلح ایالات متحده و طالبان، بخشی از زندانیان گروه طالبان توسط حکومت
افغانستان پیش از آغاز مذاکرات بین‌الافغانی باید آزاد شوند. در فورمت حکومت وحدت
ملی، اشرف غنی قدرت مانور اندکی برای ایستادگی در برابر رهایی زندانیان طالبان و
دریافت امتیازاتی سیاسی در بدل رهایی آن‌ها داشت. آقای غنی پس از اعلام نتیجه‌ی
انتخابات اعلام کرد که تنها دولت افغانستان از صلاحیت رهایی زندانیان طالبان
برخوردار است.

چالش دیگر آقای غنی، مخالفت گسترده و سفت و سخت مخالفین
سیاسی‌اش با انتخابات ریاست‌جمهوری به‌صورت کل و مخالفت تیم ثبات و همگرایی با
اعلام نتیجه‌ی انتخابات بدون ابطال بیش از سه‌صد هزار رأی مورد منازعه بود.

پس از اعلام نتیجه‌ی انتخابات، ایالات متحده، مجبور به
واگذاری امتیازاتی به اشرف غنی شد. در یک تعامل میان دو طرف، زلمی خلیل‌زاد در
مراسم تحلیف آقای غنی اشتراک کرد، وزارت خارجه‌ی این کشور با اعلام حکومت موازی
ثبات و همگرایی به رهبری عبدالله عبدالله مخالفت و رهبری اشرف غنی بر حکومت جدید
افغانستان را پذیرفت. در برابر، آقای غنی در سخنرانی پس از تحلیف‌اش اعلام کرد که
به‌زودی، فرمان رهایی بخشی از زندانیان طالبان را صادر خواهد کرد.

تعاملی که میان اشرف غنی و ایالات متحده صورت گرفت، این شانس را برای آقای غنی فراهم کرده است که با کارت بازی رییس‌جمهور منتخب، فرصت مانور بیش‌تری برای در دست‌گرفتن مالکیت و رهبری مذاکرات صلح با طالبان را داشته باشد. ایالات متحده در راستای نگرانی از بن‌بست در پیشرف مذاکرات صلح با طالبان، امتیازاتی به اشرف غنی داد تا پروسه جاری شود و از پیشرفت عقب نیفتد. اما به‌نظر می‌رسد تحلیف عبدالله عبدالله به‌عنوان رییس‌جمهور منتخب و همه‌شمول، بحران جدی‌تر و دامنه‌دارتری را در افغانستان خلق کرده است که می‌تواند چالش سخت‌تر در برابر پیشرفت مذاکرات صلح با طالبان و آغاز مذاکرات بین‌الافغانی باشد. چهره‌ی درهم و خسته‌ی زلمی خلیل‌زاد در مراسم تحلیف اشرف غنی، گویای پیچیده‌شدن وضعیت بود. اکنون ایالات متحده، با چالش «دو پادشاه در یک اقلیم» مواجه است.

پس از توافق ایالات متحده با غنی، زلمی خلیل‌زاد، فرستاده‌ی
وزارت خارجه‌ی این کشور برای صلح افغانستان، در روزهای یک‌شنبه و دوشنبه، بیش از
پنج بار، به قصر سپیدار رفت تا توافق عبدالله عبدالله منبی بر امتناع از برگزاری
تحلیف‌اش را بگیرد، اما این تلاش‌ها ناکام بود. عبدالله عبدالله و متحدان سیاسی-انتخاباتی‌اش
پیش از آن به‌صورت عمومی در رسانه‌ها و در دیدارهای سیاسی با طرف‌های داخلی و بین‌المللی،
به تکرار اعلام کردند که در هیچ اقدامی از ارگ ریاست‌جمهوری عقب نمی‌مانند. فضل‌احمد
معنوی، عضو هیأت رهبری تیم ثبات و همگرایی که اکنون مدعی ریاست‌جمهوری منتخب و همه‌شمول
افغانستان است، پیش از برگزاری مراسم تحلیف اشرف غنی، در جریان تلاش‌های دیپلماتیک
برای توافق دو طرف از این تعبیر استفاده کرد: «تعلیق در برابر تعلیق، تحلیف در
برابر تحلیف و حکومت در برابر حکومت».

قراین اندکی وجود دارد که بتوان شانسی برای رفع بحران سیاسی
موجود قایل شد. بحرانی که می‌تواند به‌سوی فروپاشی نیز متمایل شود. ایالات متحده
شتاب دارد. در این سو، دو طرف دست‌کم تا کنون با سرسختی و لجاجت در مواضع‌شان
ایستاده و افق تعامل و توافقی که بتواند به رفع بحران جاری منجر شود، تاریک است. امریکایی‌ها
احتمالا محاسبه کرده بودند که با دادن امتیاز به اشرف غنی و عبور از او، موفق می‌شوند
چالش‌های آغاز مذاکرات بین‌الافغانی را موفقانه بردارند. به‌نظر می‌رسد مشوره‌ی
مشاوران و اطرافیان آقای غنی به امریکایی‌ها مبنی بر این‌که تیم مقابل از ایستادگی
و مخالفت عاجز است، نیز در تصامیم ایالات متحده نقش داشته باشد. با اقداماتی که تا
کنون عبدالله عبدالله و متحدانش انجام داده‌اند، به‌نظر می‌رسد ایالت متحده اکنون
با چالش و بحران بزرگ‌تر از سدی که غنی ایجاد کرده بود، مواجه شده‌ است.

مطالب مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا