رویدادهای داخلی

چرا دزدی به یک معضل اجتماعی بدل شده است؟

نگرانی و ترس ناشی از دزدی‌های مسلحانه در کوچه‌ها و پس‌کوچه‌های کابل بر زنده‌گی شهروندان این شهر سایه افگنده است. بدتر این‌که راه‌زنی فقط در کوچه‌ها خلاصه نمی‌شود بلکه گاهی دزدان، اموال و دارایی مردم را از خانه‌های‌شان هم به یغما می‌برند. ترس و وحشت ناشی از سرقت اموال و دارای که گاهی کشته شدن افراد را نیز به همراه دارد، امنیت روانی و جانی مردم را به خطر انداخته و زنده‌گی را برای شهروندان کابل دشوار ساخته است. متاسفانه با گذر هر روز آمار تاراج و غارت‌گری رو به فزونی گذاشته و ما شاهد پیچیده‌تر شدن وضعیت هستیم، به گونه‌ای که پدیده دزدی بدل به یک معضل بزرگ اجتماعی شده و هر روز از ساکنان کابل قربانی می‌گیرد. در آخرین مورد دزدان مسلح علی سینای ۲۲ ساله را (شنبه‌شب، چهاردهم جدی) به خاطر موبایل و کامپیوترش با ضرب چاقو زخمی کردند که در مسیر شفاخانه جان داد. کشته شدن او موجی از اعتراضات را برانگیخت و مردم پولیس را متهم به کم‌کاری کردند.

از آن‌جایی که جرایمی مانند دزدی در اجتماعات با خرده‌فرهنگ متنوع به وجود می‌آیند و ماهیت این نوع جرایم هم به اجتماعات بسته‌گی دارد، بناً با رویکرد جامعه‌شناسانه می‌توان یک تبیین رضایت‌بخش را ارایه داد. جامعه‌شناسان معتقد اند که جرایمی مثل دزدی معمولاً توسط افرادی از قشر فقیرتر جمعیت صورت می‌گیرد در حالی که جرایمی مانند فرار از مالیات یا اختلاس اساساً به اشخاصی در موقعیت بالا و یا قشر مرفه جامعه خلاصه می‌شود. ظاهراً دزدی و سرقت به پیمانه زیاد و به شکل وحشت‌ناک آن در کابل و به ویژه در غرب شهر شدت یافته است، محلی که مردم فقیر و محروم شهر بودوباش دارند. با این وجود می‌توان گفت که فقر و تنگ‌دستی نقش تعیین‌کننده در ازدیاد دزدان داشته است. به اضافه، دزدی در بیش‌تر شهر‌های بزرگ جهان به پیمانه نه چندان زیاد وجود دارد. اما در هیچ جای دیگر، وجدان جمعی و ارزش انسانی به این اندازه سقوط نکرده است که به خاطر مقداری پول، موبایل و یا کامپیوتر حیات یک شخص را بگیرند و به زنده‌گی او پایان دهند.

کابل به دلیل مرکزیتش با کمتر یا بیش‌تر از پنج میلیون جمعیت یگانه شهر پرنفوس افغانستان است، متراکم شدن جمعیت با خاستگاه متفاوت‌شان در یک مکان واحد با تعامل خرده‌فرهنگ‌های گوناگون همراه بوده که باعث تضعیف روحیه سنتی و واحد مردم شده است. خلط ارزش‌ها و باورهای مختلف سبب شده که معیار‌های مشخصی برای مدیریت و راهنمایی رفتار انسان‌ها در عرصه‌های متعدد زنده‌گی اجتماعی وجود نداشته باشد. از طرف دیگر، هجوم هنجار‌های جامعه مدرن که بیش‌تر بر موفقیت مادی (پول در آوردن و مصرف کردن و …) تاکید دارند با واقعیت‌های سنتی و عاطفی جامعه ما سازگار نیست. به علاوه، به خاطر وضعیت نامساعد کشور (ناامنی، فساد، تبعیض، فقر و …) نسل جدید با آرمان‌های بلندی که در سر دارند، فرصت پیش‌رفت‌شان اندک است. از این رو اشخاصی که خودشان را در «پول در آوردن» و «پیش‌رفت مادی» مطابق به هنجار‌های اجتماعی ناتوان می‌یابند، در این حالت با توسل به هر روش مشروع و یا غیر مشروع سعی در جبران ناتوانی‌شان می‌کنند. بنا بر این می‌توان گفت که یکی از دلایل افزایش دزدی‌های مسلحانه در شهر کابل شکاف بزرگ بین آرزوهای بلند نسل جدید و فرصت‌های محدود برای موفقیت‌های‌شان است.

در جریان سال‌های اخیر میزان بی‌کاری در شهر کابل سریعاً در حال افزایش است. جمعیت بیش از ظرفیت شهر، بی‌توجهی و ناکارایی مسوولان، فساد اداری، گروه‌گرایی، تبعیض و نبود برنامه‌های اشتغال‌زایی، بی‌کاری مضاعف را به دنبال داشته است. این معضل بیش از همه قشر آسیب‌پذیر جامعه یعنی جوانان را متاثر ساخته است. تجربه بی‌کاری غالباً با ناراحتی، حس بی‌ارزشی و عزت نفس پایین به همراه است. احساساتی که پیش‌زمینه‌ای برای کج‌روی و تبه‌کاری است. به علاوه گذران زنده‌گی در جامعه مصرفی امروز بدون مزد یا حقوق ناممکن شده است. هر کس برای معیشت خود مجبور است به راه‌های قانونی یا غیر قانونی توسل جوید تا نیازمندی‌های زنده‌گی‌اش را تامین کند.

اما آن‌چه به بسط و گسترش دزدی انجامیده، ضعف ضمانت‌های اجرایی هنجار‌ها است. ضمانت اجرایی به معنای هر واکنش جمعی نسبت به رفتار یک فرد یا گروه است که در جهت مخالف هنجار‌های اجتماعی عمل می‌کند. به طور مثال دزدی و راه‌زنی از جمله نابهنجاری اجتماعی است که از مدت‌ها به این سو زنده‌گی شهروندان کابل را تهدید می‌کنند. اما واکنش جمعی به شمول پولیس و نهاد‌های قضایی نسبت به مجرمان این پدیده تاکنون سطحی بوده است. این مسأله آن طور که باید از طرف نهادهای مسوول و اجتماع جدی گرفته می‌شد، نشد. سطحی‌انگاری مجریان قانون و اهمیت چندانی قایل نشدن مردم یکی از عوامل مهم گسترش یافتن و شدت‌گرفتن دزدی‌های مسلحانه می‌باشد. علی‌رغم هزینه سنگین که سارقان و راه‌زنان روی دوش مردم گذاشته‌اند، اعتراض‌ها به کشته شدن علی‌سینا اولین واکنش جمعی در ارتباط به دزدی‌ها و سرقت‌های مسلحانه است. از آن‌جایی که دزدان و راه‌زنان یک‌شبه به وجود نمی‌‌آیند، نباید انتظار داشت که با یک اعتراض سراسری از بین بروند و نابود شوند.

جلوگیری از هرج‌ومرج بیش‌تر و مهار جرایم مانند دزدی، نیازمند راه‌کاری همه‌جانبه است. راه‌کاری که با شناخت دقیق علل و مطابق به وضعیت موج و سنجیده شود. بدون توجه به درک عوامل که باعث دزدی‌های مسلحانه شده و تنها به نیرو‌های امنیتی بسنده کردند، کار به جایی نمی‌رسد. مثلاً پرسونل حوزه سیزدهم و هژدهم امنیتی شهر کابل به تنهایی نمی‌توانند جمعیت نزدیک به یک میلیون نفوس برچی را تامین امنیت کنند. بناً دولت مسوولیت دارد که هر چه زودتر وارد عمل شود تا سایه این وحشت را از شهر و زنده‌گی مردم دور کند.

برچسب ها

مطالب مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
بستن